معاون فرهنگی و اجتماعی معاون اول رئیسجمهور: تا سال ۱۴۳۰ از هر چهار ایرانی یک نفر سالمند خواهد بود
سالمندی جمعیت دیگر تنها یک دغدغه جمعیتشناختی یا موضوعی مربوط به آینده دور نیست؛ بلکه روندی اثرگذار است که میتواند اقتصاد، نظام سلامت، بازار کار، خانواده، خدمات اجتماعی و حتی شیوه حکمرانی کشور را تحت تأثیر قرار دهد. با این حال، کارشناسان معتقدند اگر از امروز برای این تغییر بزرگ برنامهریزی شود، سالمندی نه یک بحران، بلکه فرصتی تازه برای توسعه ایران خواهد بود؛ فرصتی که از آن با عنوان اقتصاد نقرهای یاد میشود.
به گزارش دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور، نشست تخصصی «سالمندی؛ چالشها و افقهای نوظهور» به میزبانی سازمان بهزیستی کشور و با حضور ضیا هاشمی، معاون فرهنگی و اجتماعی معاون اول رئیسجمهور برگزار شد. محور اصلی این نشست، بررسی پیامدهای سالمندی جمعیت و ضرورت حرکت از نگاه هزینهمحور به نگاه سرمایهمحور در سیاستگذاریهای سالمندی بود.
برآوردها نشان میدهد تا سال ۱۴۳۰، یکچهارم جمعیت ایران سالمند خواهند بود؛ به بیان دیگر، از هر چهار ایرانی یک نفر در گروه سنی سالمندان قرار میگیرد. این تحول جمعیتی، در صورت بیتوجهی، میتواند فشارهای جدی بر نظام سلامت، خدمات مراقبتی، بازار کار و ساختارهای حمایتی کشور وارد کند؛ اما با برنامهریزی دقیق، میتواند زمینهساز شکلگیری فرصتهای تازه اقتصادی، اجتماعی و بیننسلی شود.
سالمندی؛ روندی قطعی که باید از امروز برای آن آماده شد
ضیا هاشمی در این نشست با اشاره به تجربه جامعه ایران در مواجهه با شرایط دشوار گفت: جامعه ایران در سالهای گذشته بارها نشان داده است که توانایی تبدیل تهدیدها به فرصت را دارد و اکنون نیز باید با همین نگاه به موضوع سالمندی نگریست.
وی تأکید کرد حتی اگر سیاستهای افزایش جمعیت و حمایت از فرزندآوری به نتایج مطلوب برسد، ساختار سنی کشور بهگونهای تغییر کرده که روند سالمندی متوقف نخواهد شد. به گفته هاشمی، نرخ باروری کشور در حال حاضر حدود ۱.۳ فرزند به ازای هر زن است؛ رقمی که همچنان پایینتر از نرخ جانشینی جمعیت یعنی ۲.۱ فرزند قرار دارد و میتواند کشور را به سمت کاهش رشد جمعیت سوق دهد.
معاون فرهنگی و اجتماعی معاون اول رئیسجمهور افزود: سالمندی جمعیت صرفاً یک پیشبینی آماری نیست، بلکه واقعیتی در حال شکلگیری است و اگر سیاستگذاریها متناسب با این تغییر پیش نرود، کشور در آینده با چالشهای گستردهتری روبهرو خواهد شد.
ضرورت بازنگری در الگوی حکمرانی و مدیریت کشور
هاشمی با مرور تحولات جمعیتی ایران در چهار دهه گذشته گفت: ایران در دهه ۶۰ یکی از جوانترین کشورهای جهان بود و حدود نیمی از جمعیت کشور کمتر از ۱۷ سال سن داشتند، اما امروز میانگین سنی جامعه بهطور مستمر در حال افزایش است.
وی با تأکید بر اینکه این تغییر جمعیتی، بازنگری در الگوی حکمرانی و مدیریت کشور را ضروری میکند، افزود: تفاوت سالمندی با بسیاری از مسائل اجتماعی دیگر این است که زمان به نفع سیاستگذاران حرکت نمیکند. برخی مسائل جوانان با گذر زمان و ورود آنان به بازار کار و زندگی مستقل تا حدی کاهش مییابد، اما سالمندی با افزایش نیازهای مراقبتی، درمانی و حمایتی همراه است.
به گفته هاشمی، اگر برنامهریزی برای سالمندی به آینده موکول شود، این پدیده میتواند به بحرانی فراگیر تبدیل شود؛ اما اگر از امروز اقدام شود، میتوان آن را به فرصتی برای بازطراحی سیاستهای اجتماعی و اقتصادی کشور تبدیل کرد.
از نگاه حمایتی به نگاه سرمایهمحور
بخش مهمی از سخنان معاون فرهنگی و اجتماعی معاون اول رئیسجمهور به نقد نگاه سنتی به سالمندی اختصاص داشت. وی تأکید کرد که سیاستگذاری در حوزه سالمندی نباید تنها به پرداخت مستمری، ارائه خدمات رفاهی و حمایتهای معیشتی محدود شود.
هاشمی گفت: اگر سالمندان صرفاً دریافتکننده خدمات دیده شوند، این نگاه میتواند آنان را به سمت وابستگی و انزوای اجتماعی سوق دهد. در حالی که سالمندان، سرمایهای ارزشمند برای کشور هستند و میتوانند با تجربه، دانش، مهارت و سرمایه اجتماعی خود در مسیر توسعه نقشآفرینی کنند.
وی افزود: در بسیاری از کشورهای توسعهیافته، سیاستهای سالمندی بر حفظ استقلال، کرامت و عزتنفس سالمندان استوار است. در این رویکرد، نظام سلامت تنها بر درمان تمرکز نمیکند، بلکه تلاش میشود توانایی سالمندان برای انجام فعالیتهای روزمره و مشارکت اجتماعی حفظ شود.
اقتصاد نقرهای؛ ظرفیتی نو برای توسعه کشور
هاشمی با اشاره به مفهوم اقتصاد نقرهای گفت: تغییر ساختار جمعیتی کشور میتواند علاوه بر ایجاد چالش، فرصتی مهم برای توسعه اقتصادی باشد. اقتصاد نقرهای به مجموعه فعالیتها، خدمات، فناوریها و بازارهایی اشاره دارد که با نیازها، توانمندیها و سبک زندگی سالمندان ارتباط دارد.
وی حوزههایی مانند فناوریهای مرتبط با سالمندی، اشتغال پس از بازنشستگی، گردشگری سالمندان، خدمات نوآورانه، آموزش، مشاوره و کارآفرینی را از مهمترین ارکان اقتصاد نقرهای دانست و افزود: بازنشستگی در حدود ۵۵ سالگی به معنای پایان توانمندی افراد نیست. بسیاری از سالمندان جوان همچنان میتوانند در بازار کار، آموزش، مشاوره، انتقال تجربه و فعالیتهای اقتصادی نقش مؤثر داشته باشند.
معاون فرهنگی و اجتماعی معاون اول رئیسجمهور با اشاره به امید به زندگی بیش از ۷۵ سال در ایران گفت: سالمندان میتوانند در بخشهای مختلف، از گردشگری و خدمات اجتماعی گرفته تا انتقال تجربه به نسلهای جوان، به موتور محرک توسعه تبدیل شوند.
ضرورت سیاستگذاری دادهمحور در حوزه سالمندی
هاشمی در ادامه بر ضرورت تصمیمگیری مبتنی بر داده در حوزه سالمندی تأکید کرد و گفت: سیاستگذاری درباره سالمندی باید بر اساس اطلاعات دقیق، منسجم و بهروز انجام شود.
وی افزود: سازمان بهزیستی کشور و دبیرخانه شورای ملی سالمندان باید به رصدخانه سالمندی کشور تبدیل شوند تا دادههای پراکنده دستگاههای مختلف را گردآوری، تحلیل و به مبنایی برای تصمیمگیریهای کلان تبدیل کنند.
به گفته وی، یکی از مهمترین سیاستهای کشور در این حوزه، استفاده حداکثری از فرصت باقیمانده پنجره جمعیتی است. هاشمی تأکید کرد: اقداماتی که برای مدیریت سالمندی لازم است، متعلق به آینده نیست؛ بلکه باید از امروز آغاز شود.
سالمندی؛ نه بحران، بلکه فرصتی برای آینده ایران
معاون فرهنگی و اجتماعی معاون اول رئیسجمهور در جمعبندی سخنان خود تأکید کرد: سالمندی نباید مترادف با ناتوانی، وابستگی و هزینه تلقی شود. اگر نگاه کشور از هزینهمحوری به سرمایهمحوری تغییر کند، جمعیت سالمند میتواند به یکی از مهمترین ظرفیتهای توسعه ایران در دهههای آینده تبدیل شود.
هاشمی افزود: با برنامهریزی صحیح، سالمندی جمعیت نه یک بحران، بلکه فرصتی برای ساختن جامعهای توانمندتر و اقتصادی پویاتر خواهد بود؛ فرصتی که میتواند در قالب اقتصاد نقرهای، مسیرهای تازهای برای رشد، اشتغال، نوآوری و همبستگی اجتماعی ایجاد کند.
منبع: دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور
