مجید فولادیان، رئیس دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور، با تشریح روند شتابان سالمندی جمعیت در ایران، از برنامههای جدید این شورا برای حرکت به سمت حکمرانی دادهمحور، تدوین سند اشتغال سالمندان و توسعه فرصتهای سرمایهگذاری در «اقتصاد نقرهای» خبر داد.
وی در نشست مدیرانکل بهزیستی کشور تأکید کرد که افزایش سریع جمعیت سالمند، تنها یک مسئله جمعیتی نیست و میتواند ابعاد اجتماعی، اقتصادی و مدیریتی گستردهای برای کشور به همراه داشته باشد. به گفته فولادیان، مواجهه مؤثر با این تحول نیازمند عبور از رویکردهای سنتی و حرکت به سمت سیاستگذاری هوشمند، یکپارچه و مبتنی بر داده است.
ایران در مسیر یکی از سریعترین تحولات جمعیتی جهان
فولادیان با اشاره به تغییر ساختار جمعیتی کشور گفت: در حالی که پیشبینیهای گذشته سهم جمعیت سالمند ایران را حدود ۸ درصد برآورد میکرد، اکنون بیش از ۱۳ درصد جمعیت کشور را سالمندان تشکیل میدهند.
وی افزود: پیشبینی میشود تا سال ۱۴۳۰، سهم سالمندان از جمعیت ایران به بیش از ۳۲ درصد برسد؛ روندی که ایران را در زمره کشورهایی با سریعترین سرعت سالمندشدن جمعیت قرار میدهد.
رئیس دبیرخانه شورای ملی سالمندان همچنین سال ۱۴۲۲ را یکی از نقاط عطف جمعیتی کشور دانست و گفت: بر اساس پیشبینیها، در این سال میزان مرگومیر و موالید به یکدیگر نزدیک میشود و پس از آن، کاهش جمعیت جوان و افزایش سهم سالمندان با شدت بیشتری ادامه خواهد یافت.
سالمندی فقط یک مسئله جمعیتی نیست
فولادیان تأکید کرد که چالش سالمندی صرفاً به افزایش تعداد سالمندان محدود نمیشود، بلکه ساختار خانواده، نظام رفاه اجتماعی، بازار کار، خدمات سلامت و اقتصاد کشور را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
وی با اشاره به میزان بالای درگیری اعضای خانواده در مراقبت از سالمندان گفت: در ایران به ازای هر سالمند، نزدیک به دو نفر از اعضای خانواده به نوعی درگیر مسائل و مراقبتهای مرتبط با او هستند؛ موضوعی که نشان میدهد زیرساختهای اجتماعی و حمایتی کشور باید متناسب با تحولات جمعیتی بازطراحی شوند.
او همچنین «سنگرایی» را یکی از چالشهای فرهنگی این حوزه دانست و افزود: بازنمایی سالمندان به عنوان افرادی ناتوان یا کماثر، نگاه درستی نیست. جامعه باید سالمندی را به عنوان مرحلهای از زندگی همراه با تجربه، ظرفیت و توانمندیهای ارزشمند بازتعریف کند.
داشبورد ملی سالمندی؛ سیاستگذاری بر اساس دادههای واقعی
رئیس دبیرخانه شورای ملی سالمندان یکی از محورهای اصلی برنامههای این شورا را ایجاد «داشبورد ملی سالمندی» عنوان کرد و گفت: هدف این است که اطلاعات سالمندان کشور بهصورت یکپارچه در دسترس سیاستگذاران قرار گیرد تا تصمیمگیریها بر اساس شرایط واقعی هر منطقه و نیازهای سالمندان انجام شود.
به گفته وی، در این سامانه برای حدود ۱۲.۳ میلیون سالمند کشور، شناسنامه اطلاعاتی ایجاد خواهد شد تا شاخصهایی مانند محل سکونت، وضعیت و نیازهای حمایتی، دارویی و کالایی قابل رصد و تحلیل باشد.
اجرای پایلوت این طرح در شهرستان پیشوا آغاز شده است و نتایج آن میتواند برای شناسایی مناطق نیازمند مداخله و طراحی سیاستهای هدفمند مورد استفاده قرار گیرد.
اقتصاد نقرهای؛ تبدیل سالمندی از چالش به فرصت اقتصادی
فولادیان یکی دیگر از محورهای مهم برنامههای شورای ملی سالمندان را توسعه «اقتصاد نقرهای» (Silver Economy) عنوان کرد؛ اقتصادی که بر نیازها، ظرفیتها و الگوهای مصرف جمعیت سالمند متمرکز است.
وی از تدوین سند جامع اقتصاد نقرهای خبر داد و گفت: فرصتهای سرمایهگذاری در ۱۴ حوزه مرتبط با سالمندی شناسایی شده تا زمینه حضور بخش خصوصی و سرمایهگذاران در این بازار فراهم شود و فعالیتهای پراکنده و غیررسمی به سمت یک اقتصاد ساختاریافته و شفاف حرکت کند.
در همین راستا، نمایشگاه اقتصاد نقرهای نیز در اواخر آذرماه در تهران برگزار خواهد شد تا ظرفیتهای سرمایهگذاری، محصولات و خدمات مرتبط با سالمندان معرفی شوند.
تدوین سند اشتغال سالمندان
رئیس دبیرخانه شورای ملی سالمندان همچنین از تدوین «سند اشتغال سالمندان» خبر داد و تأکید کرد که خروج افراد از سن اشتغال رسمی نباید به معنای حذف تجربه و توانمندی آنها از چرخه اقتصادی کشور باشد.
وی گفت: سالمندان نباید صرفاً به مشاغل ساده و سطح پایین محدود شوند. بسیاری از آنها از دانش، مهارت و تجربه حرفهای ارزشمندی برخوردارند و میتوان با طراحی مشاغل متناسب و ایجاد مشوقهای قانونی و مالیاتی، زمینه ادامه فعالیت مؤثر آنها را فراهم کرد.
گذار از مدیریت سنتی به حکمرانی هوشمند سالمندی
فولادیان در پایان تأکید کرد که مدیریت آینده سالمندی نیازمند یک نظام یکپارچه، پاسخگو و دادهمحور است و دستگاههای مختلف باید به جای سیاستگذاریهای جزیرهای، در چارچوب یک الگوی مشترک و هماهنگ فعالیت کنند.
به گفته وی، سالمندی جمعیت اگر بدون برنامهریزی رها شود، میتواند به یکی از مهمترین چالشهای اجتماعی و اقتصادی دهههای آینده تبدیل شود؛ اما در صورت سیاستگذاری صحیح، توسعه اقتصاد نقرهای و استفاده از تجربه و ظرفیت سالمندان، همین تحول جمعیتی میتواند زمینهساز شکلگیری فرصتهای جدید اجتماعی و اقتصادی در کشور باشد.
