بر اساس برآوردهایی که در گزارش معرفی پروژه هتل نسل نقرهای پویا و روندهای سالمندی ایران آمده است، رشد جمعیت سالمندی در ایران دو برابر میانگین جهانی بوده و پیشبینی میشود تا سال ۱۴۳۰ (۲۰۵۱ میلادی) بیش از ۳۰٪ جمعیت کشور را سالمندان تشکیل دهند. از این رو، مطالعه تجربیات جهانی در زمینه تکریم سالمندان میتواند به سیاستگذاران و فعالان اجتماعی ایرانی کمک کند تا راهکارهایی علمی و اثربخش برای حفظ کرامت و رفاه سالمندان در کشورمان اتخاذ کنند.
امارات متحده عربی: ترکیب سیاستهای مدرن با ارزشهای فرهنگی
یکی از نمونههای منطقهای در تکریم سالمندان، امارات متحده عربی است. در فرهنگ اسلامی و عربی این کشور، احترام و مراقبت از والدین و بزرگان یک ارزش اساسی است که ریشه در اعتقادات مذهبی دارد. امارات توانسته این ارزشهای سنتی را با سیاستهای مدرن پیوند دهد و چارچوبی جامع برای حمایت از سالمندان ایجاد کند. در اکتبر ۲۰۱۸ سیاست ملی سالمندان در امارات رونمایی شد که هدف آن ارتقای کیفیت زندگی افراد بالای ۶۰ سال از طریق ابتکارات ویژه بود.
به دنبال آن، قانون فدرال شماره ۹ سال ۲۰۱۹ حقوق شهروندان سالمند را بهصورت رسمی بهرسمیت شناخت و حق برخورداری از آزادیها و حمایتهای اساسی را برای سالمندان تضمین کرد. بر پایه این سیاستها، سالمندان اماراتی از خدمات گستردهای بهرهمند هستند؛ از مراقبتهای بهداشتی رایگان و حمایتهای معیشتی گرفته تا برنامههای مشارکت اجتماعی و حملونقل ویژه.
به عنوان مثال، دولت با صدور «کارت سالمندان» تخفیفات و اولویتهایی در حملونقل عمومی، مراکز تفریحی و خدمات درمانی برای افراد مسن فراهم کرده است. همچنین در شهر دبی و ابوظبی مراکز اجتماعمحور متعددی برای سالمندان تأسیس شده که امکان فعالیتهای فرهنگی، ورزشی و آموزشی را برای آنها مهیا میکند. نتیجه این تلاشها، افزایش محسوس رضایت و شادی در سالمندان اماراتی بوده است، چنانکه در یک شاخص خوشبختی در ابوظبی سالمندان امتیاز ۷٫۷۵ از ۱۰ کسب کردند.
امارات نمونهای موفق از تکریم سالمندان است که نشان میدهد چگونه میتوان با بهرهگیری از پشتوانه ارزشهای فرهنگی (مانند تأکید اسلام بر تکریم والدین) و تصویب سیاستهای پیشرو (مانند قانون حقوق سالمندان)، کرامت سالخوردگان را حفظ کرده و مشارکت فعال آنان در جامعه را تضمین نمود. این تجربه میتواند الگویی برای کشورهای در حال توسعه، از جمله ایران باشد تا ضمن حفظ سنتهای بومی احترام به بزرگترها، نظامهای حمایتی مدرنی را برای سالمندان طراحی کنند.
ژاپن: احترام عمیق فرهنگی و نوآوری برای رفاه سالمندان
ژاپن به عنوان پیرترین کشور جهان، الگوی منحصربهفردی در تکریم سالمندان و احترام به سالمندان ارائه میدهد. احترام به سالخوردگان در فرهنگ ژاپنی از دیرباز نهادینه شده و حتی یک روز ملی به نام «روز احترام به سالمندان» (敬老の日) در تقویم این کشور وجود دارد که هر ساله برای گرامیداشت جایگاه سالمندان برگزار میشود. حدود ۲۹٪ جمعیت ژاپن را افراد بالای ۶۵ سال تشکیل میدهند و پیشبینی میشود این رقم تا سال ۲۰۵۰ به یکسوم جمعیت برسد.
با چنین ترکیب جمعیتی، ژاپن رویکردی همهجانبه برای حمایت از سالمندان در پیش گرفته است. از منظر فرهنگی، خانوادههای ژاپنی احترام عمیقی برای پدربزرگها و مادربزرگها قائلاند و هرچند با صنعتیشدن و مشغلههای مدرن از میزان خانوادههای گسترده کاسته شده، اما همچنان تلاش میشود ارتباط عاطفی و حمایت فرزندان از والدین سالخورده حفظ شود. در سطح سیاستگذاری، دولت ژاپن نظام تأمین اجتماعی گستردهای ایجاد کرده است؛ تمامی شهروندان سالمند تحت پوشش بیمه درمانی همگانی و مستمری بازنشستگی قرار دارند. ژاپن از اوایل دهه ۲۰۰۰ یک بیمه مراقبت طولانیمدت ملی نیز اجرا کرده که خدمات پرستاری و مراقبتی را برای سالمندان نیازمند فراهم میکند.
با افزایش شدید تعداد سالمندان، هزینههای دولت برای رفاه آنها نیز بسیار بالا رفته است؛ به طوری که سهم هزینههای بازنشستگی و بهداشت سالمندان از تولید ناخالص ملی ژاپن از حدود ۶٪ در اوایل دهه ۱۹۷۰ به ۱۸٪ در سال ۱۹۹۲ رسید و برآورد میشود تا سال ۲۰۲۵ به ۲۸٪ افزایش یابد. این سرمایهگذاری سنگین نشاندهنده تعهد ژاپن به تأمین آسایش نسلهای سالمند خود است.
نوآوری تکنولوژیک نیز از ویژگیهای برجسته الگوی ژاپن است. با کمبود نیروی انسانی برای مراقبت از سالمندان، شرکتهای ژاپنی به توسعه رباتها و دستگاههای کمکیار سالمندان روی آوردهاند؛ برای نمونه، رباتهای پرستار در برخی آسایشگاهها و منازل به سالمندان در حمل و نقل، یادآوری دارو و تعامل اجتماعی کمک میکنند. دولت ژاپن همچنین یارانههایی برای مراکز نگهداری سالمندان جهت خرید تجهیزات مدرن و فناوریهای هوشمند ارائه کرده است.
علاوه بر این، مشارکت اجتماعی سالمندان در ژاپن چشمگیر است؛ بسیاری از بازنشستگان با عضویت در انجمنهای محلی یا برنامههای داوطلبانه (مانند تمیزکاری محله، آموزش به نسل جوان یا فعالیت در هنرهای سنتی) همچنان نقش فعالی در جامعه ایفا میکنند. این امر نه تنها احساس مفید بودن و کرامت را در سالمندان تقویت میکند بلکه بار روانی سالمندی را نیز کاهش میدهد.
طبق ارزیابیهای بینالمللی، سالمندان ژاپنی از وضعیت امنیت شخصی، ارتباطات اجتماعی و آزادیهای مدنی خود رضایت بالایی دارند که نشاندهنده موفقیت این کشور در ایجاد محیطی امن و محترمانه برای زندگی سالمندی است. تجربه ژاپن بیانگر آن است که تکریم سالمندان تنها یک شعار اخلاقی نیست، بلکه باید در سیاستهای دولتی (تأمین اجتماعی قوی)، نوآوریهای علمی (فناوریهای مراقبتی) و ساختارهای اجتماعی (پویاسازی نقش سالمندان در جامعه) تجلی یابد.
سوئد: رفاه اجتماعی فراگیر و زندگی مستقل سالمندی
سوئد همواره به داشتن یکی از قویترین نظامهای رفاه اجتماعی در جهان شهرت داشته و در زمینه تکریم سالمندان نیز از پیشگامان بهشمار میرود. در این کشور اسکاندیناوی، تأمین آسایش و استقلال سالمندان جزء وظایف حاکمیتی محسوب شده و چارچوبهای قانونی محکمی برای آن وجود دارد. تمامی اشکال مراقبت از سالمندان در سوئد تحت پوشش «قانون خدمات اجتماعی» هستند که تضمین میکند افراد سالخورده حق مطالبه خدمات عمومی و کمکهای لازم را دارند.
دولت بودجه قابل توجهی را به شهرداریها اختصاص میدهد تا خدماتی چون مراقبت در منزل، خانههای سالمندان مجهز، پرستار خانگی، مراکز روزانه سالمندان و کمکهای توانبخشی را بهطور یارانهای یا رایگان ارائه کنند. یکی از ویژگیهای مدل سوئدی، تاکید بر زندگی مستقل است؛ یعنی حتی سالمندانی که تنها زندگی میکنند میتوانند با دریافت کمکهای خانهداری، پرستاری سیار و تجهیزات کمکی، در منزل خود به زندگی ادامه دهند و نیاز کمتری به بستریشدن طولانیمدت در آسایشگاه داشته باشند. این امر کرامت و حس استقلال سالمندان را حفظ میکند.
از نظر فرهنگی، جامعه سوئد ارزش زیادی برای خودمختاری فردی قائل است و سالمندان نیز از این قاعده مستثنی نیستند؛ بسیاری از افراد مسن سوئدی تمایل دارند تا حد امکان روی پای خود بایستند و دولت و خانواده نقش حمایتکننده و پشتیبان را ایفا کنند نه تصمیمگیرنده اصلی. نرخ بالای اشتغال سالمندان در سوئد (بسیاری از افراد بالای ۶۵ سال به شکل پارهوقت یا داوطلبانه در فعالیتهای اقتصادی و اجتماعی مشارکت دارند) و سطح بالای تحصیلات و آگاهی در نسل سالمند این کشور، از جمله نقاط قوت آن به شمار میروند. ارزیابیهای بینالمللی نیز نشان میدهد سالمندان سوئدی از امنیت اجتماعی، آزادیهای فردی و سیستم حملونقل عمومی رضایت زیادی دارند.
دولت سوئد با ایجاد محیطهای دوستدار سالمند – نظیر مناسبسازی معابر و وسایل حملونقل برای افراد کمتوان، ساخت مجتمعهای مسکونی ویژه سالمندان با خدمات رفاهی در محل، و ارائه تسهیلاتی چون کمکهزینه مسکن سالمندی – توانسته است فشار ناشی از سالمندی جمعیت را به فرصتی برای ارتقای کیفیت زندگی تبدیل کند.
در سوئد همچنین تشکلها و NGOهای متعددی برای حمایت روحی و اجتماعی از سالمندان فعالیت میکنند؛ از کلوپهای بازنشستگان گرفته تا سازمانهایی که داوطلبان را جهت همصحبتی با سالمندان تنها یا کمک به آنها در کارهای روزمره بسیج میکنند. ترکیب این شبکه گسترده خدمات دولتی و مشارکتهای مدنی موجب شده سوئد از منظر تکریم سالمندان یکی از موفقترین کشورهای جهان باشد، بهطوریکه در بسیاری از رتبهبندیهای رفاه سالمندی، همواره جزو ۱۰ کشور اول قرار دارد.
آلمان: نظام تامین اجتماعی پیشرفته و مشارکت خانواده و جامعه
آلمان با در اختیار داشتن یکی از کارآمدترین نظامهای تأمین اجتماعی اروپا، رویکردی همهجانبه به رفاه و کرامت سالمندان دارد. پس از تجربه دو جنگ جهانی و تغییرات جمعیتی گسترده، دولت آلمان از دهه ۱۹۵۰ بهتدریج یک شبکه حمایت اجتماعی قوی برای سالمندان ایجاد کرد. امروزه هر فرد سالمند آلمانی از سه لایه حمایت مالی برخوردار است: مستمری بازنشستگی عمومی (که نزدیک به ۱۰۰٪ سالمندان بالای ۶۵ سال را پوشش میدهد)، بیمه درمانی همگانی، و از اواسط دهه ۱۹۹۰ بیمه مراقبت طولانیمدت (Pflegeversicherung).
بیمه مراقبت طولانیمدت آلمان یک طرح اجباری است که از حقوق شاغلان کسر میشود و در ازای آن، در دوران سالمندی هزینههای مراقبتی مانند پرستار در منزل، تجهیزات پزشکی خانگی یا اقامت در خانه سالمندان را تأمین مینماید. این ابتکار آلمان را به یکی از پیشگامان پشتیبانی ساختاری از سالمندان نیازمند مراقبت تبدیل کرده است.
از منظر فرهنگی، اگرچه الگوی زندگی در آلمان مانند بسیاری از کشورهای صنعتی به سوی خانوادههای هستهای سوق یافته، اما ارزش احترام به والدین و حمایت فرزندان از آنان همچنان در جامعه آلمانی دیده میشود. در حقوق آلمان نیز مقرراتی وجود دارد که در صورت ناتوانی مالی والدین سالمند، فرزندان (در صورت تمکن) به مشارکت در تأمین هزینههای نگهداری والدین ملزم شوند؛ این نشاندهنده تأکید بر مسئولیت خانوادگی در کنار نظام دولتی است.
با این حال، بخش عمده خدمات مراقبتی به سالمندان در آلمان توسط نهادهای حرفهای و باکیفیت ارائه میشود. بسیاری از آسایشگاهها، مراکز روزانه و سرویسهای پرستاری سیار توسط موسسات خیریه بزرگ (مانند کاریتاس و دیاکونی وابسته به کلیساها) یا سازمانهای مردمنهاد تخصصی اداره میشوند که دولت بر کار آنها نظارت و از آنها حمایت مالی میکند. آلمان همچنین تلاش ویژهای برای مشارکت دادن سالمندان در اجتماع دارد؛ برنامههایی وجود دارد که بازنشستگان را تشویق به فعالیت داوطلبانه در مدارس، کتابخانهها و موزهها یا انتقال تجربیات به نسل جوان میکند.
از نظر شاخصهای رفاه، سالمندان آلمانی در ابعاد «توانمندی» (شامل سطح تحصیلات و مهارتها) وضعیت بسیار خوبی دارند و آلمان از این نظر جزو برترین کشورها است. همچنین میزان ارتباطات اجتماعی (دیدار با دوستان و خانواده، عضویت در انجمنها) و رضایت از آزادیهای فردی در سالمندان آلمانی بالا گزارش شده است.
مجموع این عوامل باعث شده آلمان نیز در زمره جوامعی باشد که سالمندی در آن با حفظ کرامت، مشارکت و پشتیبانی همهجانبه همراه است. درس مهم الگوی آلمان، پیوند زدن تکریم سالمندان در خانواده با ایجاد زیرساختهای بیمهای و اجتماعی است؛ به بیان دیگر، ترکیب حمایت سنتی خانواده با پشتوانه نظاممند دولت، پاسخی پایدار به چالشهای سالمندی ارائه کرده است.
کانادا: مشارکت اجتماعی و خدمات حامی سالمندان
کانادا به عنوان کشوری توسعهیافته با فرهنگ چندفرهنگی، روشهایی جامع برای احترام و حمایت از سالمندان خود به کار گرفته است. سیستم رفاهی کانادا شامل برنامههای ملی مستمری بازنشستگی (طرح بازنشستگی کانادا و مستمری همگانی سالخوردگی) و مراقبتهای پزشکی رایگان برای همه شهروندان از جمله سالمندان است.
این پوشش فراگیر موجب شده که تقریباً تمامی سالمندان کانادایی از یک منبع درآمد بازنشستگی پایه برخوردار باشند (نرخ پوشش مستمری حدود ۹۷٫۷٪ برای افراد بالای ۶۵ سال گزارش شده است) و نرخ فقر در سالمندان به حدود ۶٫۸٪ کاهش یابد که رقمی پایینتر از میانگین کشورهای همسطح است. امید به زندگی در کانادا بالا بوده و خدمات بهداشتی این کشور از کیفیت مطلوبی برخوردار است که به سالم ماندن و فعال ماندن سالمندان کمک میکند.
دولت کانادا علاوه بر تأمین مالی بازنشستگی و درمان، برنامههای اجتماعی متنوعی برای سالمندان دارد. یکی از ابتکارات مهم در سالهای اخیر، حرکت به سمت «شهرهای دوستدار سالمند» است؛ بسیاری از شهرهای کانادا با الهام از برنامه سازمان جهانی بهداشت، اقدام به مناسبسازی معابر، حملونقل و اماکن عمومی برای نیازهای سالمندان کرده و فرصت مشارکت اجتماعی آنان را افزایش دادهاند.
در محلات، مراکز اجتماعی ویژه سالمندان (Senior Centers) دایر است که خدماتی چون کلاسهای آموزشی، برنامههای ورزشی سبک، گردهمآییهای فرهنگی و تورهای گردشگری ویژه سالمندان برگزار میکنند. این مراکز که اغلب با مشارکت شهرداریها و سازمانهای غیرانتفاعی اداره میشوند، به ارتقای روحیه و کاهش انزوای سالمندان کمک شایانی میکنند.
مشارکت NGOها و گروههای مردمی در حمایت از سالمندان در کانادا چشمگیر است؛ برای نمونه، شبکه گستردهای از داوطلبان در قالب برنامههایی مثل Meals on Wheels به توزیع غذای روزانه میان سالمندان ناتوان یا تنها میپردازند، یا سازمانهای خیریه خدماتی مانند رساندن سالمندان به قرارهای پزشکی، کمک در خرید و کارهای منزل و همصحبتی دورهای را تدارک میبینند.
جامعه چندفرهنگی کانادا نیز نقشی مثبت در تکریم سالمندان دارد؛ فرهنگهای آسیایی، اروپای شرقی، بومیان و سایر اقوام که به کانادا مهاجرت کردهاند، هر یک سنتهای خود در احترام به بزرگسالان را به همراه آوردهاند و این تنوع فرهنگی فضایی از درک متقابل و احترام به سالمندان را در جامعه کانادایی پدید آورده است.
نتیجه این تلاشها را میتوان در جایگاه کانادا در شاخصهای جهانی دید؛ کانادا همواره جزو کشورهای برتر از نظر رفاه سالمندی و کیفیت خدمات به سالخوردگان بوده است. از تجربه کانادا میتوان آموخت که ترکیب حمایتهای مالی دولتی با مشارکت اجتماعی گسترده و توجه به نیازهای عاطفی سالمندان، مدلی کارآمد برای تکریم سالمندان و توانمندسازی این قشر است.
ایالات متحده آمریکا: برنامههای حمایتی و نقش پررنگ سازمانهای مدنی
ایالات متحده آمریکا اگر چه ممکن است در نگاه نخست به دلیل سبک زندگی فردگرایانه، جامعهای کمتر متعهد به سالمندان بهنظر برسد، اما در عمل برنامهها و نهادهای گوناگونی در این کشور به رفاه سالمندان اختصاص یافته است.
آمریکا یکی از نخستین کشورهایی بود که در میانه قرن بیستم نظام تأمین اجتماعی برای سالمندان را برقرار کرد؛ برنامه بیمه بازنشستگی سراسری (Social Security) از دهه ۱۹۳۰ اجرا شد که امروز بخش عمده سالمندان آمریکایی را تحت پوشش مستمری ماهانه قرار میدهد و نقش مهمی در کاهش فقر سالمندی داشته است.
همچنین مدیکر (Medicare) به عنوان بیمه درمانی ملی سالمندان از سال ۱۹۶۵ تضمین کرده که افراد بالای ۶۵ سال بدون دغدغه مالی از خدمات درمانی پایه برخوردار شوند. علاوه بر اینها، قانونی مانند قانون مقابله با تبعیض سنی در اشتغال (ADEA) مصوب ۱۹۶۷ استخدام و نگهداشت کارکنان سالمند را حمایت کرده و با هرگونه تبعیض بر اساس سن مبارزه میکند.
اما آنچه بیش از همه در مدل آمریکایی جلب توجه میکند، مشارکت گسترده بخش خصوصی و سازمانهای مردمنهاد در تکریم سالمندان است. بزرگترین انجمن غیردولتی سالمندان به نام AARP (انجمن بازنشستگان آمریکا) با دهها میلیون عضو، سالهاست که با ارائه خدمات متنوع (از مشاورههای بیمهای و حقوقی تا برنامههای تفریحی) و نیز لابیگری در کنگره، در جهت منافع سالمندان فعالیت میکند. سازمانهای خیریه متعددی نیز در سطح محلی و ملی، خدماتی مانند تأمین غذا، مراقبت در منزل، حمایت از سالمندان بیخانمان یا مبتلا به آلزایمر و… ارائه میدهند.
در بسیاری از ایالات، طرحهای سالمندان داوطلب برقرار است که طی آن افراد مسن زمان خود را صرف فعالیتهای داوطلبانه (مثلاً تدریس به کودکان، مشارکت در کتابخانهها یا فعالیتهای خیریه) میکنند و از این طریق هم به جامعه خدمت میکنند و هم احساس تعلق و مفید بودن خود را حفظ میکنند.
فرهنگ آمریکایی هرچند مثل جوامع آسیایی بر چندنسلیزیستن تأکید ندارد، اما مفهوم «استقلال با حمایت» را برای سالمندان ترویج میکند؛ یعنی سالمندان تا جایی که ممکن است مستقل زندگی کنند (اغلب در خانههای خود یا مجتمعهای بازنشستگی)، و در عین حال شبکهای از حمایت دولتی، خانوادگی و اجتماعی دورادور از آنها پشتیبانی کند.
جالب آنکه مطالعات مقایسهای نشان دادهاند سالمندان آمریکایی از لحاظ رضایت از امنیت شخصی و ارتباطات اجتماعی در وضعیت مطلوبی قرار دارند و نیز میانگین تحصیلات در نسل سالمند آمریکا بالاست که این خود به مشارکت اجتماعی بیشتر و مطالبهگری حقوقشان کمک کرده است.
درس مهمی که از تجربه ایالات متحده میتوان گرفت، اهمیت وجود نهادهای مدنی قدرتمند و متنوع در کنار برنامههای دولت است. تکریم سالمندان در آمریکا تا حد زیادی توسط جامعه و از پایین به بالا نیز پیگیری میشود؛ خانوادهها، انجمنهای محلی، کلیساها و سازمانهای مردمنهاد همگی دست به دست هم دادهاند تا سالمندان ضمن برخورداری از حمایتهای پایه، احساس انزوا نکرده و همچنان جزئی از جامعه فعال باقی بمانند.
درسهایی برای ایران در تکریم سالمندان
مرور تجربههای کشورهای پیشرفته نشان میدهد که تکریم سالمندان و عزتنهادن به سالمندان نیازمند یک رویکرد جامع و چندبخشی است. ایران با پیشینه فرهنگی غنی در احترام به بزرگان و نیز سیاستهای کلانی که طی دهههای اخیر برای بهبود رفاه سالمندان اجرا شده (مانند پوشش بازنشستگی، خدمات بهزیستی و…)، ظرفیت آن را دارد که با بهرهگیری از این درسهای جهانی، جایگاه سالمندان را در جامعه بیش از پیش ارتقا دهد. در ادامه به چند ایده و راهکار عملی که میتوان از الگوهای موفق جهانی برای ایران اقتباس کرد، اشاره میکنیم.
۱) تدوین و اجرای سیاست ملی سالمندی با نگاه اجرایی
سیاستگذاری مؤثر باید ابعاد گوناگون را پوشش دهد: از بهداشت و درمان گرفته تا تأمین اجتماعی، محیط شهری، مشارکت اجتماعی و حمایتهای قانونی. برای مطالعه یک منبع داخلی مرتبط، میتوانید به مرجع جامع «سند ملی سالمندی» و اولویتهای راهبردی ایران مراجعه کنید. داشتن رویکرد واحد و بلندمدت کمک میکند منابع کشور به بهترین شکل برای بهبود کیفیت زندگی سالمندان بسیج شود.
۲) تقویت نظام تأمین مالی و خدمات رفاهی پایدار
تجربه کشورهایی نظیر سوئد، آلمان و کانادا نشان میدهد بدون پشتوانه مالی پایدار، احترام به سالمندان در حد شعار باقی میماند. گسترش پوششهای بازنشستگی برای گروههای کمبرخوردار، توسعه خدمات درمانی ویژه سالمندان، و طراحی سازوکارهای مراقبت طولانیمدت میتواند امنیت معیشتی و سلامت سالمندان را بهبود دهد و از فرسایش کرامت آنان جلوگیری کند.
۳) حمایت از خانوادهها و مراقبان
در فرهنگ ما، خانواده هنوز مهمترین پایگاه نگهداری از سالمندان است. اما با تغییر سبک زندگی، خانوادهها نیاز به حمایت دارند: آموزش مراقبت، خدمات respite (نگهداری موقت)، مراکز روزانه و حمایتهای مالی هدفمند. هدف این سیاستها باید این باشد که خانواده «توانمند» شود، نه «فرسوده».
۴) ترویج مشارکت اجتماعی و نقشآفرینی سالمندان
برای تکریم سالمندان باید آنان را از انزوا خارج کرد و فرصت مشارکت و مفید بودن به آنان داد: برنامههای داوطلبانه، انتقال تجربه به نسل جوان، نقشهای مشاورهای، فعالیتهای فرهنگی و هنری، و حتی اشتغال پارهوقت متناسب با توان. در این مسیر، مطالعه منابع آموزشی-فرهنگی کمککننده است؛
۵) توسعه زیرساختهای دوستدار سالمند
مناسبسازی فضاهای شهری، بهبود حملونقل عمومی، ایجاد فضاهای تفریحی و ورزشی ویژه سالمندان، و توسعه مجتمعهای اقامتی-اجتماعمحور، همگی مستقیماً با کرامت سالمند مرتبطاند. هرقدر شهر و خدمات عمومی «سالمندپذیرتر» باشند، استقلال و عزت نفس سالمندان هم بیشتر حفظ میشود.
۶) سرمایهگذاری در آموزش و پژوهش سالمندی
پژوهش و آموزش در حوزه سالمندی باید گسترش یابد تا سیاستها مبتنی بر شواهد علمی و بهروز باشد. تربیت نیروی متخصص سالمندشناسی، پرستار سالمندی، مددکار اجتماعی و طراحی خدمات نوین، سرمایهگذاری بلندمدتی است که خروجی آن «کیفیت» و «کرامت» خواهد بود.
به طور خلاصه، ایران برای مواجهه با موج سالمندی جمعیت نیاز دارد که ضمن بهرهگیری از ارزشهای والای فرهنگ ایرانی-اسلامی در تکریم سالمندان، ساختارهای اجتماعی، اقتصادی و شهری خود را نیز بازطراحی کند. ترکیب خردمندانه سنت و مدرنیته، بهرهگیری از تجربههای جهانی و مشارکت دادن همه بخشهای جامعه (خانواده، دولت، بخش خصوصی و نهادهای مدنی) راهگشای آیندهای خواهد بود که سالمندان امروز و فردای کشور با کرامت، رفاه و نشاط زندگی کنند.
هتل نسل نقرهای پویا؛ پیشگام تکریم سالمندان در ایران
یکی از نمونههای ارزشمند داخلی در جهت تکریم سالمندان و ارتقای کیفیت زندگی آنان، پروژه هتل سالمندان پویا (هتل نسل نقرهای) است. هتل نسل نقرهای یک طرح ملی و بدیع اقامتی-خدماتی ویژه گروههای سنی بالای ۵۵ سال در ایران است که با الگوگیری از تجربههای موفق جهانی و نیازسنجیهای بومی شکل گرفته است.
هدف این مجموعه، فراهم کردن محیطی دوستدار سالمند و اجتماعمحور است که سالمندان ایرانی بتوانند در آن با حفظ استقلال فردی، احساس امنیت و آسایش کنند و در عین حال از طیف گستردهای از خدمات رفاهی، تفریحی، درمانی و توانبخشی بهرهمند شوند. برای آشنایی دقیقتر با ایده، ساختار و مدل خدمات، این دو صفحه کلیدی را ببینید:
- معرفی کامل هتل نسل نقرهای پویا و رویکرد «کرامتمحور» در خدمات سالمندی
- مأموریت و اهداف راهبردی هتل نسل نقرهای در مسیر تکریم سالمندان
در هتل نسل نقرهای، تمامی امکانات با محوریت تکریم جایگاه سالمند طراحی شده است؛ از معماری فضاها که هدف آن ایجاد حس دلنشین «در خانه بودن» است تا برنامههای روزانه متنوع که مشارکت سالمندان را تشویق میکند. فرهنگسازی برای تکریم سالمندان یکی از مأموریتهای کلیدی این پروژه است و در سیاستهای اجرایی آن، احترام به سالمندان به عنوان بخشی از فرهنگ ایرانی-اسلامی مورد تاکید قرار گرفته است. این پروژه تلاش میکند خانواده و جامعه را در کنار یکدیگر قرار دهد؛ به این معنا که ضمن ارائه خدمات حرفهای توسط پرسنل آموزشدیده، پیوندهای عاطفی سالمند با خانواده و دوستانش حفظ شود و حتی تقویت گردد.
